2026 İşçi Hakları Rehberi
Sigortasız Çalıştırma ve Hizmet Tespiti Davası (2026)
Sigortasız (kayıt dışı) çalıştırma Türkiye'de yasaktır ve işçinin emeklilik, sağlık, işsizlik gibi haklarını doğrudan zedeler. İşveren, işçiyi işe başlatmadan önce SGK'ya bildirmek zorundadır. Sigortasız çalışan işçi durumu ALO 170 veya e-Devlet üzerinden ihbar edebilir ve iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açarak geçmiş çalışmasını tescil ettirebilir. Bu rehberde 2026 için ihbar yolları, dava süreci, deliller ve 5 yıllık hak düşürücü süre açıklanıyor. Bilgiler geneldir ve somut olaya göre değişir; hak kaybı yaşamamak için SGK, resmi kaynak ve gerektiğinde bir avukat görüşü esastır.
Son güncelleme:
Sigortasız Çalıştırma Yasaktır: İlk Ne Yapmalısınız?
Sigortasız çalıştırma, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na aykırıdır. İşveren, 4/a (eski SSK) kapsamındaki işçiyi genel kural olarak en geç işe başlamadan bir gün önce SGK'ya işe giriş bildirgesiyle bildirmek zorundadır (Kanun md. 8). Bildirim yapılmadan çalıştırma kayıt dışı istihdamdır. Sigortasız çalışan işçi, durumu ALO 170 Çalışma Hayatı ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi'ne (haftanın 7 günü, 24 saat) ya da e-Devlet üzerinden SGK'ya ihbar veya şikayet edebilir. Şikayet edenin kimlik bilgileri KVKK kapsamında gizli tutulur. Başvuruda işçinin adı-soyadı, işyerinin adı ve adresi ile çalışma dönemi açıkça belirtilmelidir. SGK denetmeni veya müfettişi inceleme yaparak tutanak düzenleyebilir; bu tutanak, sonraki hizmet tespiti davası için güçlü delil oluşturur ve bazı hallerde hak düşürücü süreyi de etkiler.
- Yasal dayanak: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu.
- İşe giriş bildirgesi genel kural olarak işe başlamadan en geç 1 gün önce verilir (md. 8).
- İhbar ve şikayet hattı ALO 170, haftanın 7 günü 24 saat açıktır.
- Şikayet e-Devlet veya SGK müdürlüğü üzerinden de yapılabilir; kimlik KVKK ile gizlidir.
- İşverene 5510 md. 102 uyarınca idari para cezası uygulanır (asgari ücrete endeksli; güncel tutar için SGK esastır).
- SGK müfettiş tutanağı, hizmet tespiti davası için güçlü delil oluşturur.
Hizmet Tespiti Davası Nedir, Nasıl Açılır?
Hizmet tespiti (sigortalılığın tespiti) davası; SGK'ya hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmanın, sigortalı geçen sürenin ve ücretin mahkeme kararıyla tespitini sağlar. Dava, işçinin çalıştığı yerin iş mahkemesinde açılır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Davalı işverendir; ayrıca SGK'ya da husumet yöneltilerek dava ona ihbar edilir. Bu davalar kamu düzenini ilgilendirdiği için zorunlu arabuluculuk şartı aranmaz ve hakim resen (kendiliğinden) araştırma yapar; SGK, vergi dairesi, belediye ve meslek odası kayıtlarını isteyebilir. Başlıca deliller; tanık beyanları, işyeri kayıtları, puantaj ve bordrolar, banka üzerinden yapılan ücret ödemeleri ve SGK müfettiş tutanaklarıdır. Fiili çalışma ispatlanırsa mahkeme, işverenin sigorta yükümlülüğünü geriye dönük yerine getirmesine karar verebilir. Böylece eksik prim günleri kayıt altına alınır.
- Dava türü: sigortalılığın (hizmetin) tespiti; iş mahkemesinde görülür.
- Davalı işverendir; ayrıca SGK'ya husumet yöneltilir.
- Zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır (kamu düzeni).
- Hakim resen araştırma yapar; kamu kurumu kayıtlarını isteyebilir.
- Deliller: tanık, bordro ve puantaj, banka ücret ödemeleri, müfettiş tutanağı.
- Amaç: geçmiş çalışma süresinin ve ücretin tescili.
5 Yıllık Hak Düşürücü Süre ve İşçinin Kayıpları
Hizmet tespiti davasında zamanaşımı değil hak düşürücü süre söz konusudur. Genel kural olarak bu süre 5 yıldır ve çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak işler (Kanun md. 86). Süre geçtikten sonra kural olarak dava açılamaz. Ancak Yargıtay uygulamasına göre bazı hallerde süre işlemez: çalışmanın SGK müfettiş tutanağı veya tahkikat raporuyla tespit edilmesi, işe giriş bildirgesinin süresinde verilmiş olması, asgari işçilik incelemesi yapılması ya da sigortalıyken memuriyete geçiş gibi. Bu istisnalar somut olaya göre değiştiğinden mutlaka SGK'ya veya bir avukata danışılmalıdır. Sigortasız çalışma işçiye ağır kayıplar yaşatır: emeklilik prim günü eksik kalır ve emeklilik gecikir, işsizlik ödeneği alınamaz, genel sağlık sigortası ile iş kazası güvencesi kullanılamaz. Kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacakları ise ayrı bir işçilik alacağı davasının konusudur.
- Süre 5 yıllık hak düşürücü süredir (genel kural, md. 86).
- Süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlar.
- İstisna: müfettiş tutanağı veya süresinde verilmiş işe giriş bildirgesi gibi hallerde süre işlemez.
- Kayıplar: emeklilik prim günü, işsizlik ödeneği, genel sağlık sigortası ve iş kazası güvencesi.
- Kıdem ve ihbar tazminatı ayrı bir işçilik alacağı davasıyla istenir.
İlgili rehberler ve araçlar
Sık sorulan sorular
Sigortasız çalıştırıldığımı nasıl ihbar ederim?
En hızlı yol, haftanın 7 günü 24 saat hizmet veren ALO 170 hattını aramaktır. Ayrıca e-Devlet üzerinden veya SGK il/ilçe müdürlüğüne yazılı olarak da şikayet edebilirsiniz. Şikayette işyerinin adı-adresi ile çalışma döneminizi belirtin. Kimlik bilgileriniz KVKK kapsamında gizli tutulur.
Hizmet tespiti davasını kime karşı ve nerede açarım?
Dava, işverene karşı ve çalıştığınız yerin iş mahkemesinde açılır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. SGK da davaya dahil edilir. Kamu düzenini ilgilendirdiği için zorunlu arabuluculuğa gerek yoktur, doğrudan dava açabilirsiniz.
Kaç yıl geriye dönük hizmet tespiti davası açabilirim?
Genel kural olarak süre 5 yıllık hak düşürücü süredir ve çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlar. Bu süre geçtikten sonra kural olarak dava açılamaz. Ancak müfettiş tutanağı veya süresinde verilmiş işe giriş bildirgesi gibi hallerde süre işlemez. Durumunuza özel değerlendirme için uzmana danışın.
Sigortasız çalışırsam emeklilik ve kıdem tazminatı hakkım ne olur?
Sigortasız geçen süre prim günü olarak sayılmadığından emekliliğiniz gecikir; işsizlik ödeneği ve sağlık güvencesi gibi haklardan yararlanamazsınız. Hizmet tespiti davasıyla geçmiş süreyi tescil ettirebilirsiniz. Kıdem tazminatı için en az bir yıl çalışma şartı aranır; ihbar tazminatında ise asgari kıdem şartı bulunmaz, ihbar süresine göre belirlenir. Her ikisi de hizmet tespitinden ayrı bir işçilik alacağı davasının konusudur.
Bu içerik 2026 için genel bir bilgilendirmedir, hukuki tavsiye değildir. Hak düşürücü süre istisnaları ve idari para cezaları somut olaya ve güncel mevzuata göre değişir. Bağlayıcı bilgi için 5510 sayılı Kanun, SGK ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kaynakları esastır; hak kaybı riskinde bir avukata danışın.