2026 İşçi Hakları Rehberi
İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk 2026
İşten çıkarıldınız, kıdem veya ihbar tazminatınız ödenmedi ya da işe iadenizi istiyorsunuz. 2026 Türkiye'sinde bu tür uyuşmazlıkların çoğunda doğrudan mahkemeye gidemezsiniz: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ile işveren arasındaki birçok alacak, tazminat ve işe iade uyuşmazlığında arabulucuya başvurmayı bir 'dava şartı' haline getirmiştir. Yani arabuluculuğa gitmeden açtığınız dava, esasa bakılmadan usulden reddedilir. Bu rehber; hangi uyuşmazlıkların zorunlu kapsamda olduğunu, hangilerinin (özellikle iş kazası ve meslek hastalığı tazminatının) kapsam dışı kaldığını, başvurudan tutanağa kadar süreci ve süreleri, ücretin nasıl işlediğini ve işçinin haklarını kaybetmemek için nelere dikkat etmesi gerektiğini anlatır. Bağlayıcı olan resmi mevzuat ve mahkeme uygulamasıdır; ciddi bir alacak veya işe iade söz konusuysa bir avukata danışmanız önerilir.
Zorunlu (Dava Şartı) Arabuluculuk Nedir, Hangi İş Uyuşmazlıklarını Kapsar?
Zorunlu arabuluculuk, belirli iş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasının bir 'dava şartı' sayılmasıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre, genel kural olarak bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri bu kapsamdadır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ve maaş alacakları, işe iade talebi ile bu alacaklara bağlı itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları tipik örneklerdir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları kapsam dışıdır; bunlarda doğrudan dava açılabilir. Arabulucuya başvurmadan açılan davada tutanak eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, sunulmazsa dava usulden reddedilir. Kapsam somut talebe göre değişebilir, resmi mevzuat esastır.
- Dayanak: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (dava şartı arabuluculuk).
- Kapsamda: iş sözleşmesine dayalı işçi/işveren alacak ve tazminatları ile işe iade.
- Örnekler: kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin, maaş; ilgili itirazın iptali, menfi tespit, istirdat.
- Kapsam dışı: iş kazası ve meslek hastalığı kaynaklı maddi/manevi tazminat, tespit, itiraz, rücu davaları.
- Arabuluculuk şartı yerine getirilmezse dava esasa girilmeden usulden reddedilir.
Süreç: Başvurudan Anlaşma/Anlaşamama Tutanağına ve Ücrete Kadar
Başvuru, genel kural olarak karşı tarafın (çoğunlukla işverenin) yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır; büro yoksa görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri kullanılır. Başvuru büroya bizzat, dilekçeyle veya e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı'ndan yapılabilir. Büro listeden bir arabulucu görevlendirir; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o görevlendirilir. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren süreci genel olarak üç hafta içinde sonuçlandırmalıdır; zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta daha uzatılabilir. Süreç sonunda anlaşma veya anlaşamama tutanağı düzenlenir. Anlaşmaya varılamazsa iş mahkemesinde dava, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde açılabilir. Ücret yönünden: tarafların anlaşamaması hâlinde iki saati geçmeyen görüşmelere ilişkin arabuluculuk ücreti Hazine tarafından karşılanır; iki saati aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Süre ve tutarlar tarifeye göre değişebilir.
- Yetkili büro: karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer adliyesi arabuluculuk bürosu.
- Başvuru kanalları: büroya bizzat/dilekçe veya e-Devlet ile UYAP Vatandaş Portalı.
- Süre: genel olarak 3 hafta, zorunlu hallerde en fazla 1 hafta uzatma (toplam 4 haftaya kadar).
- Anlaşamama halinde dava: son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde.
- Ücret: anlaşamamada ilk 2 saat Hazine'den; 2 saati aşan kısım taraflarca eşit.
İşçinin Dikkat Etmesi Gerekenler: Feragat, Tutanak ve Avukatla Katılım
Arabuluculuk hızlı ve masrafsız görünse de imzalanan tutanak bağlayıcıdır; bu yüzden işçinin acele etmemesi önemlidir. Genel kural olarak tarafların, avukatlarının ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icraya konabilir; avukat yoksa belgenin icrası için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. İşçi lehine getirilen emredici haklardan uyuşmazlık doğmadan ve gerçek anlaşma olmadan yapılan feragat veya ibra geçerli sayılmayabilir; örneğin işçinin işe iade hakkından peşinen feragat ettiğini gösteren düzenlemeler geçersiz kabul edilebilir. Bu nedenle tutanağa yazılan her kalemi, hangi alacaklardan ne miktar için anlaşıldığını ve 'başkaca alacağım yoktur' gibi ifadeleri dikkatle okuyun. Rakamı ve hukuki sonucu anlamadan imzalamayın; mümkünse görüşmeye avukatınızla katılın veya önce danışın. Sonuç kişiye ve somut olaya göre değişir, bağlayıcı olan resmi mevzuat ve mahkeme uygulamasıdır.
- İmzalı anlaşma tutanağı bağlayıcıdır; taraf, vekil ve arabulucu imzalıysa ilam niteliğinde belge sayılır.
- Avukat yoksa icra için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi gerekir.
- İşçi lehine emredici haklardan gerçek anlaşma olmadan feragat/ibra geçersiz olabilir.
- Tutanaktaki kalemleri, tutarları ve 'başka alacağım yoktur' ifadelerini imzadan önce dikkatle okuyun.
- Görüşmeye mümkünse avukatla katılmak veya önce danışmak koruyucudur.
İlgili rehberler ve araçlar
Sık sorulan sorular
İşe iade için arabulucuya ne zaman başvurmam gerekir?
Genel kural olarak iş sözleşmesinin feshi bildiriminin size tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa işe iade talebi hak kaybına uğrar. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açabilirsiniz. Süreler kritik olduğundan tarihleri baştan not almanız önerilir; somut durumunuz için resmi kaynak ve avukat görüşü esastır.
Arabuluculuk bana ne kadara mal olur?
Zorunlu (dava şartı) iş arabuluculuğunda taraflar anlaşamazsa, iki saati geçmeyen görüşmelere ilişkin arabuluculuk ücreti Hazine tarafından karşılanır; yani anlaşamama halinde işçi için bu ilk kısımda ek maliyet çıkmaz. Görüşmeler iki saati aşarsa, aşan kısmın ücreti aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir. Taraflar anlaşırsa ücret, üzerinde anlaşılan tutar üzerinden Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre hesaplanır ve kural olarak taraflarca eşit karşılanır. Güncel saat ve tutarlar için o yılın resmi tarifesi esastır.
Arabuluculukta anlaşırsam sonradan dava açabilir miyim?
Genel kural olarak arabuluculuk anlaşma tutanağı bağlayıcıdır ve üzerinde anlaşılan konularda tekrar dava açmanız çok güçleşir; taraf, vekil ve arabulucu imzasını taşıyan belge ilam niteliğinde sayılabilir. Bu yüzden tutanağı imzalamadan önce hangi alacaklardan ne kadar için anlaştığınızı netleştirmeniz önemlidir. Ancak işçi lehine emredici haklardan gerçek bir uyuşmazlık ve anlaşma olmadan yapılan feragat veya ibra niteliğindeki düzenlemeler geçersiz sayılabilir. Sonuç somut olaya göre değişir; imza öncesi avukata danışmanız önerilir.
İş kazası tazminatı için de arabulucuya gitmek zorunda mıyım?
Genel kural olarak hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuğun kapsamı dışındadır; bu talepler için doğrudan iş mahkemesinde dava açabilirsiniz. Buna karşılık kıdem, ihbar tazminatı gibi iş sözleşmesine dayalı alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri zorunlu arabuluculuğa tabidir. Talebiniz birden fazla kalem içeriyorsa hangisinin kapsamda olduğunu ayırmak gerekebilir; resmi mevzuat ve avukat görüşü esastır.
Bu içerik 2026 için genel bir bilgilendirmedir, hukuki tavsiye değildir. Süreler, ücret tarifeleri ve usul kuralları değişebilir; her uyuşmazlık kendine özgüdür. Bağlayıcı olan resmi mevzuat ve mahkeme uygulamasıdır; somut durumunuz için bir avukata danışın.