Mazeret İzni ve Ücretsiz İzin Hakları 2026

Ücretli Mazeret İzinleri (İş Kanunu Ek Madde 2)

4857 sayılı İş Kanunu'nun ek 2. maddesine göre işçiye, ücreti tam ödenmek şartıyla belirli hâllerde mazeret izni verilir. Genel kural olarak: evlenmesinde veya evlat edinmesinde 3 gün; eşi, çocuğu, ana veya babası ya da kardeşinin ölümünde 3 gün ücretli izin tanınır. Eşi doğum yapan işçiye verilen izin, 1 Mayıs 2026'da yürürlüğe giren 7578 sayılı Kanun ile 5 günden 10 güne çıkarılmıştır; böylece özel sektör, 10 gün olan memur hakkıyla eşitlenmiştir. Ayrıca en az yüzde yetmiş oranında engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, çalışan ebeveynlerden yalnızca biri tarafından kullanılmak kaydıyla yılda toptan veya bölümler hâlinde 10 güne kadar ücretli izin verilir. Bu izinlerde ücret tam ödenir ve süreler asgari haktır; toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması daha uzun süre öngörebilir. Somut olayda resmi kaynak esastır.

• Evlilik veya evlat edinme: 3 gün ücretli izin.
• Eş, çocuk, ana, baba veya kardeş ölümü: 3 gün ücretli izin.
• Babalık (eşin doğumu): 10 gün ücretli izin (1 Mayıs 2026'dan itibaren, 7578 sayılı Kanun; önceki süre 5 gündü).
• En az %70 engelli veya süreğen hastalıklı çocuğun tedavisi: yılda 10 güne kadar ücretli izin (ebeveynlerden biri).
• Süreler asgari haktır; sözleşme veya işyeri uygulaması daha lehe olabilir.

Yol İzni, Refakat İzni ve Süt İzni

Mazeret izinleri dışında işçinin bilmesi gereken üç önemli hak vardır. Yol izni: 4857 sayılı Kanun'un 56. maddesi uyarınca, işçi yıllık iznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecekse ve gidiş dönüşünü belgelerse, işveren yol için isteği üzerine toplam 4 güne kadar izin vermek zorundadır; genel kural olarak bu süre ücretsizdir. Süt izni: Kadın işçiye, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir; bu sürenin hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler ve süre günlük çalışma süresinden sayılır, yani ücretlidir. Süt izni, çocuğun engelli olup olmaması fark etmeksizin 1 yaşına kadar geçerlidir. Refakat izni ise 657 sayılı Kanun'a tabi memurlarda net biçimde düzenlenmiştir (ağır hastalık hâlinde belgeye dayalı ücretli izin); özel sektörde işçinin refakat durumu genellikle SGK raporu, yıllık izin veya ücretsiz izin üzerinden yürür ve ayrı bir ücretli refakat izni garantisi tartışmalıdır. Kişiye göre değişir; resmi kaynak esastır.

• Yol izni: yıllık izni başka şehirde geçirecek işçiye, belgelendirme şartıyla 4 güne kadar (genel kural ücretsiz) izin (md. 56).
• Süt izni: 1 yaşından küçük çocuk için günde toplam 1,5 saat; çalışma süresinden sayılır (ücretli).
• Süt izni çocuğun engelli olup olmamasından bağımsız olarak 1 yaşına kadar uygulanır.
• Süt izninin kullanım saatlerini ve bölünmesini işçi belirler.
• Özel sektörde ayrı bir ücretli refakat izni garantisi tartışmalıdır; memurlarda (657) düzenlidir.

Ücretsiz İzin: Talep, Onay, Kıdem ve Sözleşmeye Etkisi

Ücretsiz izin, iş sözleşmesini sona erdirmeden askıya alan bir düzenlemedir: işçi bu dönemde çalışmaz, ücret almaz ve genel kural olarak SGK primi tahakkuk etmez. Kanunen zorunlu hâller dışında (örneğin doğum sonrası ücretsiz izin ve yol izni), diğer sebeplerle ücretsiz izin işverenin onayına bağlıdır; işçi tek taraflı olarak kendini ücretsiz izne çıkaramaz. İşveren de kural olarak işçiyi tek taraflı ücretsiz izne çıkaramaz; bu, çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır ve İş Kanunu md. 22 uyarınca işçinin yazılı onayı gerekir. İşçi bu değişikliği kabul etmezse ve işten çıkarılırsa, koşulları varsa kıdem ve ihbar tazminatı gündeme gelebilir. Ücretsiz izinde geçen süre, sözleşmeyi askıda tuttuğu için genel kural olarak kıdem tazminatı ve yıllık izin hesabına dâhil edilmez; ancak taraflar yazılı olarak aksini kararlaştırabilir. Talebin ve onayın yazılı olması, ileride uyuşmazlığı önler. Durum kişiye göre değişir; resmi kaynak esastır.

• Ücretsiz izin sözleşmeyi askıya alır; sona erdirmez.
• İşçinin talebi + işverenin onayı gerekir; işçi tek taraflı çıkamaz.
• İşveren tek taraflı ücretsiz izne çıkaramaz; md. 22 kapsamında yazılı onay şarttır.
• Kabul edilmeyen tek taraflı ücretsiz izin, koşulları varsa kıdem/ihbar tazminatı hakkı doğurabilir.
• Ücretsiz izin süresi genel kural olarak kıdem ve yıllık izin hesabına sayılmaz (yazılı anlaşma ile aksi olabilir).

İlgili rehberler ve araçlar

Sık sorulan sorular